Kültür Bakanlığı, Türkiye’nin Tarihi NATO Arşivini Erişime Açtı

Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, Türkiye’nin uluslararası askeri ve diplomatik tarihine ışık tutacak önemli bir adım attı. Bakanlık, Türkiye’nin Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü (NATO) üyeliğinin ilk yıllarına ait tarihi resmi film arşivini araştırmacıların ve kamuoyunun erişimine sundu.

1952-1959 Yıllarına Ait Diplomatik ve Siyasi Kayıtlar

Bakanlıktan yapılan kurumsal açıklamaya göre, Sinema Genel Müdürlüğü tarafından paylaşılan arşiv bünyesinde 1952 ile 1959 yılları arasında kayda alınan çok sayıda belge niteliğinde film bulunuyor. Söz konusu kayıtlar, Türkiye’nin NATO içerisindeki diplomatik, askeri ve siyasi faaliyetlerini kronolojik olarak belgeliyor.

Açılan arşivin en dikkat çeken belgeleri arasında, dönemin Başbakanı Adnan Menderes’in 16-19 Aralık 1957 tarihlerinde Fransa’nın başkenti Paris’te düzenlenen NATO Hükümet Başkanları Toplantısı’na katılım gösterdiği anlar yer alıyor. Soğuk Savaş döneminin en kritik diplomatik zirvelerinden biri kabul edilen bu toplantıda; Sovyetler Birliği’nin artan askeri-teknolojik kapasitesi, ittifakın caydırıcılık gücünün artırılması ve üye devletler arasındaki siyasi iş birliğinin güçlendirilmesi gibi stratejik konular ele alınmıştı. Görüntülerde Başbakan Menderes’e Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu’nun eşlik ettiği, Türk heyetinin diplomatik temasları, Menderes’in Fransa Başbakanı Felix Gaillard ile görüşmesi ve NATO Karargahı ziyareti detaylı şekilde görülüyor.

İlk Ortak Tatbikatlar ve Dış Politika Adımları

Yayınlanan arşiv koleksiyonunda, Türkiye’nin ittifaka resmen katıldığı 1952 yılına ait ilk görüntüler de yer alıyor. Atlantik Konseyi Toplantısı’nın ardından dönemin Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü’nün yaptığı değerlendirme konuşmasını içeren kayıtlar, Türkiye’nin Soğuk Savaş’ın ilk yıllarındaki dış politika yaklaşımını ve diplomatik protokol düzenini gözler önüne seriyor.

Askeri tarih açısından öne çıkan bir diğer kayıt ise 1953 yılında Güneydoğu Avrupa’da gerçekleştirilen NATO manevraları oldu. Türkiye, İtalya ve Yunanistan başta olmak üzere ittifakın güney kanadında yer alan müttefiklerin katılımıyla düzenlenen bu manevralar, Türkiye’nin NATO bünyesinde iştirak ettiği ilk müşterek askeri faaliyetlerden biri olma özelliğini taşıyor. Kayıtlarda ayrıca, askeri koordinasyonun ve birlikte görev yapabilme kabiliyetinin geliştirilmesi amacıyla Türk ve Yunan deniz kuvvetleri komutanları arasında yapılan resmi karşılıklı ziyaretler de yer alıyor.

‘NATO Göklerde’ Filmi ve Fahri Korutürk’ün Görüntüleri

Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde, NATO Enformasyon Servisi tarafından o dönem hazırlanan “NATO Göklerde” isimli yapım da sivil ve araştırmacıların erişimine açıldı. Filmde; sivil ve askeri havacılık arasındaki koordinasyon süreçleri, hava sahasının ortak kurallarla yönetilmesi, uçuş güvenliği protokolleri, radar sistemlerinin işleyişi ve dönemin askeri hava savunma doktrini anlatılıyor.

Arşiv kapsamında ilk kez gün yüzüne çıkan bir diğer önemli kayıt ise NATO’nun kuruluşunun 10’uncu yılı dolayısıyla 1959 yılında düzenlenen resmi tören oldu. Dönemin Koramirali olan ve ilerleyen yıllarda Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ile Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı görevlerini üstlenecek olan Fahri Korutürk’ün katıldığı bu törene ait görüntüler, Korutürk’ün uluslararası askeri ittifak bünyesindeki faaliyetlerine ilk kez ışık tutuyor.