İSTANBUL / TEKHA
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nin yer altı tünellerine inerek yürütülen restorasyon faaliyetlerini yerinde denetledi. İncelemeleri sırasında Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker’den kazı, temizlik, belgeleme ve güçlendirme süreçlerine dair bilgi alan Ersoy, Ayasofya’nın tarihi su altyapısından yer altı mezar yapısına, yeni tespit edilen mekanlardan yüzlerce metre uzunluğundaki tünellere kadar gelinen son aşamayı aktardı. Cumhuriyet tarihinin en geniş kapsamlı restorasyonunun yürütüldüğünü ifade eden Ersoy, çalışmaların yapının görünen kısımlarıyla sınırlı kalmayıp yer altındaki tarihi mirası da bilimsel yöntemlerle araştırdığını belirtti.
Alandan 3 Bin Tona Yakın Dolgu Çıkarıldı
Ayasofya’nın muhafaza edilmesi adına yüksek bir özenle çalıştıklarını kaydeden Bakan Ersoy, “Ayasofya-i Kebir Camii’nde Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışmalarını başlattık ve büyük bir hassasiyetle sürdürüyoruz. Bu çalışmalar kapsamında eserin yer altında bulunan tünellerinde ve hipoje, yani yer altı mezar yapısında da titiz bir süreç yürütüyoruz. 31 Aralık 2024’te Ayasofya Camii’nin yer altı bölümlerine ait birinci etap etüt çalışmalarına, 2 Aralık 2025’te ise ikinci etap uygulamalarına başladık. Bu kapsamda Vezir Bahçe ve Batı Bahçe bölümlerinde temizlik çalışmaları gerçekleştirdik ve alandan toplamda 3 bin tona yakın dolgu malzemesi çıkardık. Temizlik çalışmalarında önemli bir mesafe kat ettik; kalan bölümlerde çalışmalarımızı sürdürüyoruz” dedi.
Yer altındaki yapıların İstanbul’un geçmişteki su yönetimi sistemine ışık tuttuğunu vurgulayan Ersoy, “Bu yer altı ağı, tarih boyunca su dağıtımı ve yağmur sularının tahliyesi bakımından önemli işlevler üstlenmiştir. Yürüttüğümüz çalışmalarla Ayasofya’nın yer altı yapılarını ortaya çıkarırken, İstanbul’un tarihi su yönetimi altyapısına ilişkin bilgileri de derinleştiriyoruz” ifadelerini kullandı. Vezir Bahçe ve Batı Bahçe’deki temizlikle tarihi mekan ve tünel bağlantılarının daha detaylı analiz edilebildiğini bildiren Ersoy, sürecin bilimsel belgeleme ve koruma esaslarıyla sürdüğünü kaydetti.
Tonozlardaki Yapısal Hasarlar Onarıldı
Yer altı kısımlarında kazı ve temizliğin yanı sıra tarihi dokuyu korumaya yönelik kapsamlı onarım ve güçlendirme yapıldığını anlatan Ersoy, “56 metre uzunluğundaki Mekan-2’de, 18 metrelik hat boyunca tonozlarda tamamlama çalışmaları yaparak yapısal hasarları giderdik. Bu müdahalelerde özgün malzemeye eş malzeme kullandık. Mekan-2 ve 3’ün daha sonraki dönemlerde yapılan ara taş duvarlarla bölündüğü veya kesintiye uğradığı anlaşılıyor” diye konuştu. Mekan-3’te dolgu toprağın temizlenmesi ve çıkan malzemenin titizlikle elenmesi işlemlerinin devam ettiğini aktaran Ersoy, duvarlar ve üst örtü tonozlarındaki onarım ile güçlendirme uygulamalarının sürdüğünü belirtti.
420 Metre Uzunluğundaki Tünel Hattı Temizlendi
Batı Bahçe’de saptanan 9 tünelden 7’sinde dolgu toprak temizliğinin tamamlandığını, kalan 2 tünelde ise tespit ve belgeleme yapıldığını bildiren Bakan Ersoy, tünellerin tarihi altyapı görevi gördüğünün değerlendirildiğini dile getirdi. Ersoy, şunları söyledi:
“Bu altı mekanla ilişkili 9 tünelin altyapı işlevi gördüğünü değerlendiriyoruz. Tünel-2 ve Tünel-8 dışındaki 7 tünelde dolgu toprak temizliği yaptık. Tünel-2 ve Tünel-8’de ise tespit ve belgeleme çalışmaları gerçekleştirdik. Toplamda 420 metre uzunluğundaki tünel hattını temizledik. Bunların en uzunu, 180 metre ile Tünel-4’tür. Roma Caddesi ile ilişkili olabileceğini düşündüğümüz bu hat, Ayasofya’nın giriş cephesine paralel biçimde Fatih Medresesi önünden başlayarak ziyaretçi giriş noktasına doğru yüzde 3 eğimle uzanıyor”
Tünel Ağının Havalandırma Kapasitesi İnceleniyor
Mevcut tünel yapısının havalandırma gereksinimini karşılamada yetersiz kaldığını açıklayan Bakan Ersoy, “Bütün bu çalışmalar yapılırken yer altı yapılarının havalandırma bakımından kullanılabilirliğini de değerlendiriyoruz. Burada tarihi altyapının işlevi ile bugünkü yapının mekanik havalandırma ihtiyacını ayrı ayrı ele almak gerekiyor. Mevcut zemin altı tünel çıkışının fiziki kesit alanı yaklaşık 0,5 metrekaredir. Yapılan teknik değerlendirmelere göre mevcut çıkış, yapının ihtiyaç duyduğu saatte 120 bin metreküplük minimum havalandırma debisinin yalnızca yüzde 3,6’sını karşılayabiliyor” dedi. Mevcut menfezin ana giriş kapısına yakınlığının da havalandırma açısından kısıtlamalara yol açtığını vurgulayan Ersoy, içeri verilen havanın ana mekana tam dağılmadan dışarı çıkma ihtimali bulunduğunu kaydetti. Ersoy, ileride yapılacak lazer tarama ve belgeleme verilerine göre yer altı tünel ağının iklimlendirilmiş taze hava besleme hattı olarak yeniden değerlendirilebileceğini, ancak bu durumun yeni bulgu ve teknik incelemelere bağlı olduğunu ifade etti.
Uygun Bölümler Ziyarete Açılacak
Çalışmaların uygun bölümleri ziyaretçilerle buluşturmayı da hedeflediğini belirten ve bu yönde bir teşhir projesi hazırlamayı planladıklarını duyuran Ersoy, sözlerini şöyle tamamladı:
“Çalışmalarımızın bir diğer hedefi de uygun yer altı bölümlerini ziyaretçilerle buluşturmaktır. Bu doğrultuda bir teşhir projesi hazırlamayı planlıyoruz. Yapının korunmasını ve ziyaretçi güvenliğini esas alarak Ayasofya’nın yer altındaki tarihi zenginliğini de görünür hale getireceğiz. Ayasofya’yı bütün katmanlarıyla korumak, bilimsel yöntemlerle belgelemek ve gelecek nesillere aktarmak için çalışmalarımızı aynı hassasiyetle sürdüreceğiz”



